Gartner policzył w czerwcu 2025 dostawców przedstawiających się jako dostawcy rozwiązań agentowych i doszedł do liczby, która powinna zatrzymać każdego kupującego: realnych jest około 130 z tysięcy. Samo zjawisko nazwał wprost - agent washing, czyli przemianowanie produktu, który już istniał: asystenta AI, chatbota albo robota programowego, bez dodania zdolności agentowych. RPA wymienił z nazwy. Ta sama analiza przewiduje anulowanie ponad 40 procent projektów agentowych do końca 2027 roku, wskazując rosnące koszty, niejasną wartość i niedostateczną kontrolę ryzyka.
Komunikat, z którego pochodzą te liczby, ma datę 25 czerwca 2025 - czyli ponad rok. Przez ten rok rynek urósł, nazewnictwo się nie uporządkowało, a problem kupującego został ten sam i jest praktyczny: na demonstracji każde rozwiązanie wygląda agentowo. Demonstracja pokazuje przypadek przygotowany przez dostawcę, przećwiczony i pozbawiony wariantów, których nikt nie przewidział. Rozstrzyga to, co dzieje się poza nim - przy nieznanym wariancie, przy dziesięciokrotnym wolumenie i przy błędzie, którego nikt nie zauważy.
Dlatego spisałem dziesięć pytań, które można zadać na spotkaniu, bez wiedzy technicznej i bez zaglądania w architekturę. Nie wymagają one demonstracji. Wymagają odpowiedzi.
Skąd wzięło się akurat tych dziesięć pytań
Nie z listy cech produktowych, tylko z warstw, które w naszej praktyce wdrożeniowej realnie odróżniają rozwiązanie agentowe od automatyzacji: dobór narzędzi w czasie działania, kryterium ukończenia opisane jako stan sprawy, odrębna tożsamość i zakres uprawnień, bramka zatwierdzenia wyzwalana warunkiem, odtwarzalność przesłanek decyzji, obsługa błędu cichego, składnik zmienny w koszcie i zestaw testowy zamiast nagrania.
Każde pytanie ma dwie możliwe odpowiedzi. Za odpowiedź z kolumny „rozwiązanie agentowe“ przyznajcie 1 punkt, za odpowiedź z kolumny „przemianowany robot“ 0 punktów. Odpowiedź wymijająca liczy się jako zero - to nie złośliwość, tylko realizm: dostawca, który prowadził takie rozwiązanie na produkcji, odpowiada na te pytania od ręki.
Dziesięć pytań
1. Co się dzieje, gdy przychodzi wariant, którego nie było w specyfikacji
| Rozwiązanie agentowe | Przemianowany robot |
|---|---|
| System rozpoznaje, że wariant jest nowy, podejmuje decyzję na podstawie celu i potrafi ją uzasadnić | Zgłasza wyjątek i przekazuje sprawę do kolejki ludzkiej albo kończy się błędem |
To jest pytanie rozstrzygające. Cała reszta jedynie je uszczegóławia.
2. Kto ustala kolejność kroków - projektant czy system w czasie działania
| Rozwiązanie agentowe | Przemianowany robot |
|---|---|
| Kolejność powstaje przy każdym uruchomieniu, zależnie od stanu sprawy | Kolejność jest narysowana w przepływie i identyczna dla każdego uruchomienia |
Warunek dodatkowy, który warto postawić: poproście o dwa przebiegi tej samej sprawy z różnymi danymi i porównajcie ścieżki. Identyczne ścieżki przy istotnie różnych danych są odpowiedzią same w sobie.
3. Czy istnieje jawna lista narzędzi, spośród których system wybiera
| Rozwiązanie agentowe | Przemianowany robot |
|---|---|
| Lista narzędzi z opisami, uprawnieniami i granicami użycia, dobierana w czasie działania | Wywołania systemów zaszyte w krokach, bez możliwości wyboru |
4. Jak zdefiniowany jest sukces pojedynczego uruchomienia
| Rozwiązanie agentowe | Przemianowany robot |
|---|---|
| Jako osiągnięty stan sprawy, mierzony niezależnie od przebiegu | Jako wykonanie wszystkich kroków bez błędu |
„Zadanie zakończyło się powodzeniem“ i „sprawa została załatwiona“ to dwa różne zdania. Warto sprawdzić, które z nich pokazuje pulpit dostawcy.
5. Czy system ma własną tożsamość, czy działa na koncie technicznym
| Rozwiązanie agentowe | Przemianowany robot |
|---|---|
| Odrębna tożsamość z własnym zakresem uprawnień, cyklem życia i możliwością odebrania dostępu | Wspólne konto techniczne albo konto robota, z uprawnieniami szerszymi niż potrzebne |
Pytanie kontrolne: kto i w jakim systemie odbiera temu rozwiązaniu dostęp w poniedziałek rano, gdy zajdzie taka potrzeba. Jeżeli odpowiedź brzmi „trzeba wyłączyć maszynę“, to nie jest tożsamość, tylko konto serwisowe.
6. Gdzie dokładnie stoi bramka zatwierdzenia przez człowieka i co ją wyzwala
| Rozwiązanie agentowe | Przemianowany robot |
|---|---|
| Bramka opisana warunkiem: próg kwoty, poziom pewności, klasa sprawy, nietypowy kontrahent | Brak bramki albo bramka na końcu, gdy działanie już się wykonało |
Zatwierdzenie po fakcie nie jest kontrolą, jest raportem. Pisaliśmy o tym szerzej w tekście o tym, gdzie kończy się autonomia agenta, a zaczyna decyzja człowieka.
7. Czy da się odtworzyć, dlaczego zapadła konkretna decyzja
| Rozwiązanie agentowe | Przemianowany robot |
|---|---|
| Zapis przesłanek i wybranych narzędzi, odtwarzalny dla pojedynczej sprawy sprzed miesiąca | Dziennik czynności: co kliknięto i kiedy, bez powodu |
8. Jak rozwiązanie zachowuje się przy błędzie
| Rozwiązanie agentowe | Przemianowany robot |
|---|---|
| Dostawca ma odpowiedź na błąd cichy - decyzję pewną i nieprawidłową - i opisuje wykrywanie oraz wycofanie | Odpowiedź dotyczy wyłącznie awarii widocznej: ponowienia, alerty, przechwytywanie wyjątków |
Robot zawodzi głośno. Rozwiązanie z modelem językowym w pętli zawodzi cicho i pewnie siebie - robi to, co „myśli“, że mieliście na myśli, i nic nie krzyczy. Dostawca, który tego rozróżnienia nie zna, nie prowadził takiego rozwiązania na produkcji.
9. Jak wygląda koszt przy dziesięciokrotnym wzroście liczby spraw
| Rozwiązanie agentowe | Przemianowany robot |
|---|---|
| Koszt zmienny opisany wprost, z jednostką rozliczeniową i wpływem liczby wywołań modelu | Koszt stały licencyjny bez składnika zmiennego, mimo deklarowanego rozumowania |
To pytanie o cennik, ale odpowiedź dotyczy produktu. Rozwiązanie, które realnie rozumuje, zużywa moc obliczeniową przy każdej sprawie, więc ma składnik zmienny. Brak takiego składnika przy deklarowanym rozumowaniu jest informacją o tym, co siedzi w środku, a nie o korzystnych warunkach handlowych.
10. Czym dostawca mierzy jakość poza demonstracją
| Rozwiązanie agentowe | Przemianowany robot |
|---|---|
| Zestaw testowy z przypadkami brzegowymi, wynik liczbowy i historia zmian między wersjami | Nagranie demonstracji i lista wdrożeń referencyjnych |
Jak czytać wynik
| Punkty | Co to znaczy | Co z tym zrobić |
|---|---|---|
| 8-10 | Realne rozwiązanie agentowe. Rozmowa przenosi się na nadzór, koszty zmienne i zakres uprawnień | Przejść do pytań o tożsamość, bramki i model kosztowy |
| 4-7 | Automatyzacja z elementami rozumowania. Bywa właściwym wyborem, ale nie jest tym, co obiecuje nazwa | Ustalić, które kroki realnie są agentowe, i wycenić je osobno |
| 0-3 | Przemianowany robot, chatbot albo asystent | Kupować jak automatyzację regułową, po cenach automatyzacji regułowej |
Rzecz, bez której ta lista byłaby nieuczciwa
Niski wynik nie oznacza złego produktu. Deterministyczna automatyzacja jest tańsza, bardziej przewidywalna i łatwiejsza do skontrolowania - w wielu procesach wybrałbym ją, nie agenta. Wszędzie tam, gdzie reguła jest stabilna, a błąd kosztuje, robot regułowy jest lepszą inwestycją niż system, który rozumuje.
Niski wynik oznacza natomiast coś innego: cena, ryzyko i harmonogram powinny odpowiadać temu, co realnie kupujecie, a nie temu, jak nazwano to w ofercie. Automatyzacja regułowa sprzedana jako agent kosztuje jak agent, jest wdrażana w harmonogramie agenta i obiecuje elastyczność, której nie dowiezie - i to jest ten koszt, który widać dopiero pół roku po podpisaniu.
Warto też pamiętać, że ta granica przesuwa się w drugą stronę niż zwykle się zakłada. Rozwiązania agentowe nie zastępują robotów - dojrzała architektura przydziela role: agenci rozumują, roboty wykonują, ludzie prowadzą. Pisałem o tym w rozmyślaniach o RPA, agentach i krajobrazie umiejętności, a o dystansie między działającym rozwiązaniem a rozwiązaniem produkcyjnym - w tekście Coding agent napisze automatyzację w 10 minut. Wdrożenie jej do produkcji zajmuje 10 tygodni.
Pytanie w drugą stronę
Sam stoję po stronie dostawcy, więc ta lista działa również przeciwko nam - i tak ma być. Jeżeli któreś z tych dziesięciu pytań zadacie zespołowi SNOK przy rozmowie o automatyzacji, odpowiedź powinna paść od ręki, razem z liczbą i przykładem.
A teraz pytanie w drugą stronę: które pytanie dorzucilibyście do tej listy ze swojego doświadczenia zakupowego - takie, które w Waszej organizacji rozstrzygnęło najszybciej?
Dane Gartnera pochodzą z komunikatu prasowego z 25 czerwca 2025. Przy powoływaniu się na nie warto sprawdzić, czy nie ukazała się nowsza edycja.